Beide architecten – overigens niet van dit station – zijn al jaren nauw betrokken bij Zuidasdok vanuit Bureau Spoorbouwmeester.
Ontwerp zonder poeha
Vraag twee architecten naar station Amsterdam Zuid en het gesprek gaat al snel over wat dit station uniek maakt. Stations zijn vaak naar de stad gericht en hebben aan de achterzijde fietsenstallingen, installaties en laad- en losruimtes. Station Amsterdam Zuid wijkt daarin af: het heeft geen voor- of achterkant. ‘In veel steden, bijvoorbeeld in Rotterdam of Arnhem, is het stationsgebouw een enorm ‘gebaar’’, zegt Marianne Loof, tot 1 januari Spoorbouwmeester en lid van het Kwaliteitsteam. Bureau Spoorbouwmeester bestaat uit een klein team dat ProRail en NS onafhankelijk advies geeft over de vormgeving van het spoor en de stations in Nederland. Samen met haar collega Miguel Loos is Loof al lange tijd betrokken bij Zuidasdok.
Stedelijk decor
Station Amsterdam Zuid behoort qua aantal reizigers tot de grote stations van Nederland. Toch wordt ook het nieuwe station geen imposant gebouw. Waarom niet? ‘Hier heb je een fantastisch stedelijk decor, daardoor kan de vorm van het station relatief bescheiden blijven’, zegt Loof. Miguel Loos: ‘Destijds is gekozen voor een ontwerp zonder poeha. Dit station gaat de stad ten noorden en ten zuiden van het spoor beter met elkaar verbinden. Het ligt in een groene corridor tussen de Nieuwe Meer en de Amstel. Die kwaliteit van de groene verbinding en de aanwezigheid van de stedelijke skyline rechtvaardigt een eenvoudiger station. De allure zit in de ruime maten van alle onderdelen, in de kwaliteit van de afwerking en de bijzondere omgeving’.
Meest metropolitane stuk stad
Niet iedereen is het met deze visie eens. Menig reiziger of andere belangstellende vraagt zich af waarom het station zo’n bescheiden vorm krijgt tussen alle prijswinnende architectuur eromheen. Daar ligt precies het antwoord. ‘Je kunt het station hier niet los zien van de omgeving’, zegt Loof. ‘Neem het internationale station Londen St. Pancras. Daar kom je aan in een gigantisch winkelcentrum en via een zijingang stap je Londen in. Ook station Amsterdam Zuid wordt een internationaal treinstation. Alleen kom je aan in brede groene boulevards met als decor het meest metropolitane stuk stad dat we in Nederland kennen. Bezoekers uit Berlijn, Hamburg, Londen en Parijs komen over enkele jaren aan op Amsterdam Zuid en dit metropolitane gebied wordt hun eerste indruk van Amsterdam. Het nieuwe station toont respect voor de architectuur eromheen.’
Station Amsterdam Zuid is het sluitstuk in een reeks grootschalige upgrades van stations in Nederland, waarvan Rotterdam Centraal de eerste was (de zogeheten Nieuwe Sleutelprojecten). In het nieuwe station is de huidige Minervapassage verbreed tot een stadsarcade met winkels, eetgelegenheden en fietsenstallingen. De tweede, iets smallere Brittenpassage, krijgt vergelijkbare voorzieningen. Beide passages leiden direct naar de nieuwe tramhaltes aan de zuidzijde en het busstation aan de noordzijde. Een overdekt voetgangersgebied met commerciële voorzieningen verbindt de passages met de pleinen in het hart van de Zuidas.
De snelwegtunnel is essentieel
Een mooi, maar bescheiden station is vanuit architectonisch perspectief misschien goed uit te leggen, maar hoe zit het met het comfort voor reizigers? Levert het ontwerp, met de hoge perronkappen, genoeg beschutting op? ‘De perronkappen bieden minder beschutting dan een volledige overkapping maar zij voldoen aan alle gangbare eisen en als alles goed gaat, wacht je niet lang op een perron’, zegt Loof lachend. ‘Je staat er nu nog in het lawaai en naast de snelweg. In de komende jaren verdwijnt de verbrede snelweg in een tunnel. Dan sta je op het perron naast groen, met daarachter een fantastisch stedelijk decor. Dat is heel uniek.’ De A10 Zuid is niet alleen een harde grens door de stad, de snelweg zorgt ook voor geluidsoverlast. Loos: ‘De tunnel voorkomt metershoge geluidsschermen naast de perrons en maakt dat er op de plek van de weg aantrekkelijke pleinen komen waar de reiziger makkelijk overstapt op bus of tram.’
Piekbuien en hitte
Tot slot een onderwerp dat de Spoorbouwmeester na aan het hart ligt en op toenemende aandacht kan rekenen in de spoorwereld; klimaatadaptatie. ‘Door klimaatverandering krijgen we vaker te maken met hittestress en wateroverlast. In Zuidas is de ruimte heel beperkt. Dus ook voor klimaatadaptieve maatregelen. Het water kan bij piekbuien geen kant op door ondergrondse autotunnels en stationspassages, en door de overige verhardingen van het lokale openbaar vervoer dicht bij het station’. Daarom krijgt de autotunnel een retentiedak. Een aaneenschakeling van ondergrondse kratten die regenwater opvangen, op het moment dat het riool dit niet meer kan afvoeren. De kratten leiden het water vertraagd naar de gracht rondom de begraafplaats Buitenveldert. Ook komt er beplanting op de perrondaken en aan weerszijden van het station. Loof: ‘Groen is niet alleen maar leuk. We hebben het hard nodig om de klimaatverandering deels op te vangen in de stenige omgeving van het station, om de temperatuurstijging te compenseren.
ProRail en NS hebben stedenbouwkundige en architect Daan Zandbelt benoemd tot nieuwe Spoorbouwmeester. Op 1 januari 2026 nam hij het stokje over van Marianne Loof.
Artikel delen:
Geef uw mening
Of neem bij vragen contact met ons opToch maar weer een reactie. De metrostations in Nieuw-West vertonen vandaag de dag al veel parallellen met toekomstige situatie rondom de perrons van Station Zuid hetzij kleinschaliger: geen snelweg, aardig veel groen langs spoor, geen doorlopende overkapping en wanden rondom, wel overkapte (rol)trappen en lift inclusief glazen wanden, hoog op een dijk, inclusief glazen wachtunits (toegegeven: deels open). Spoiler: je staat daar niet voor de lol met slecht weer. Bijzonder om te zien hoe de ov-gebruiker die een bewuste keuze probeert te maken door het comfort van de auto op te geven beloond wordt. Dan krijg je ook nog dit er als bonus bij: "…en als alles goed gaat, wacht je niet lang op een perron’, zegt Loof lachend." Heeft mevrouw Loof enig idee hoe het al sinds de opening gaat met de hogesnelheidslijn van ProRail? Of de situatie afgelopen weken? Vrij ongepast om zo'n lachertje erin te fietsen.
Helder uitgelegd hoe het toekomstige station qua vormtaal goed gaat passen in zijn omgeving en duidelijk een (volgens mij) minder commerciële insteek kiest dan de aankomst in het winkelcentrum onder het St. Pancras-station. Ik vermoed dat in één van de passages straks ook een terminal met wachtruimte gaat komen voor de internationale reizigers voor de afhandling van douane etc. Ik ben benieuwd naar het eindresultaat en zal dan pas mijn eindoordeel vellen.
Bedankt Alexander en ja, er komt een terminal met wachtruimte voor de internationale treinen.
Dat jullie dit artikel durven te plaatsen. Schaamteloos.
Het staat er echt: "dit metropolitane gebied wordt hun eerste indruk van Amsterdam. Het nieuwe station toont respect voor de architectuur eromheen". Metropolitaan ? Het geld is gewoon al (meer dan) op, geef dat gewoon toe
PS Ik heb het idee dat je mogelijk denkt dat we puur een mening vormen gebaseerd op hoe het nu is. Het gaat echter om de eindsituatie. Oók als de A10 onder de grond ligt sta je bij slecht weer op een dijk. Het beoogde groen rondom het station zal daarbij flink verkleind moeten worden als er een derde perron wordt aangelegd. Het struikgewas dat op de impressies staat gaat echt geen bescherming bieden bij slecht en guur weer.
Beste Saskia, bedankt voor je reactie. Waar mijn felheid vandaan komt is niet het feit dat dit geen enorm stationskathedraal wordt gebouwd zoals Rotterdam Centraal. Daar kan ik écht wel mee leven. Het feit dat je als reiziger binnen het huidige ingetogen ontwerp buiten de commerciële ruimtes om overal aan de elementen wordt blootgesteld vind ik moeilijker te verkroppen. Als er ook maar iets van een algemene wachtruimte beneden in één van de passages was gekomen zou dat al een hele verbetering zijn. Kijk naar Utrecht Centraal waar ook gewoon banken in de stationshal bij de winkels zijn. Prettig in het zicht van iedereen, voldoende sociale controle, volledig overdekt en vlakbij de servicepunten van NS. Zonder dat je continu moet in- en uitchecken en trappen op en af moet. Een aantal glazen wachthokken op de open perrons bieden dit comfort, de sociale controle (met name ’s nachts) en handigheid nooit. Helemaal wanneer een doorlopende overkapping ook nog eens ontbreekt. De realiteit is simpelweg dat verstoringen regelmatig aan de orde zijn. Vooral op de HSL en al helemaal bij slecht weer in de herfst en winter. Door gebrek aan sporen werken deze direct door naar andere binnenlandse treinen. Waarom kunnen er geen normale wachtvoorzieningen in één van de passages van af? Na alle mooie beschrijvingen van hoe ruim opgezet alles wordt moet dit te realiseren zijn toch? En anders maar een commerciële ruimte minder.
Beste Jos, Rutger, Aron, Burger van Amsterdam, Frans en Tim, allereerst bedankt voor jullie reactie. Die houdt ons scherp. Ik moet eerlijk bekennen dat ik er ook van schrok. Het artikel was niet bedoeld als marketing of pr, eerder als uitleg van de architectonische visie op het toekomstige station en dit stuk stad. En ja dat staat best ver af van de huidige staat van een (te klein) station in verbouwing, ingeklemd tussen de snelweg. Geregeld schrijven hier over wat Zuidasdok kost en ons financieel tekort. Dat de stationsvernieuwing geen gebouw of volledige kap krijgt is ook ingegeven door het budget dat bij de start beschikbaar is gesteld. Dat had ik inderdaad in het artikel kunnen vermelden.
Wat een vreselijk tenenkrommend artikel zeg, en wat een vervelende narcistische lui. Wat mij vooral irriteert is dat ik als wijkbewoner geen enkele inspraak heb gehad. Niemand heeft ons gevraagd wat wij willen. Ook niet de mensen die dagelijks hier heen komen forensen.
Dit is echt een stuitend stukje marketingpraat met heel wat inhoudelijke missers ook nog. Kan bijna alleen geschreven zijn gebaseerd op wat illustraties uit de jaren 90. Komt totáál niet overeen met wat er gerealiseerd is en de daadwerkelijke plannen. Het lijkt wel een parodie haast. Nog meer voor dit interview zou ik me als ik hen was schamen voor wat er daadwerkelijk gebouwd gaat worden. Want wás het maar allemaal zo fantastisch als ze zeggen. We krijgen echt het minimale hoor. Een overkapping over alle sporen kon er niet vanaf. Zelfs dat derde treinperron is nog niet eens definitief bekostigd of ontworpen!
Mijn god wat een interview zeg... Zeg ik als ambtenaar van de gemeente Amsterdam. Beschamend hoe aantoonbaar slechte oplossingen worden goedgepraat onder het mom van 'je staat er toch kort te wachten'. Zonde van het geld en zonde van ons mooie stadje dat we worden afgescheept met een B-station.
*45 minuten vertraging
Het geeft weinig blijk van realiteitszin. Hoe vaak de Intercity/Eurocity Direct wel niet met 45 minuten op de borden staat. Uitval van treinen gebeurt regelmatig. Sta je dan met een gevoelstemperatuur van -15 op een internationaal treinstation in essentie gewoon de buitenlucht of een in een glazen hok op een tochtig perron. Met deze situaties wordt totaal geen rekening gehouden. Je gaat maar naar de Starbucks.
Geen marketingverhaal kan rechtbreien dat het ook onder de nieuwe overkappingen gewoon ontzettend oncomfortabel vertoeven was de afgelopen dagen. Je staat op een dijk in de gure wind en hebt last van opspattende neerslag. En straks in een afgesloten glazen wachthokje zitten op een verlaten perron is ook alles behalve prettig. Op rustige momenten wacht ik liever beneden bij de winkels dan boven in een afgesloten hok. Als je wordt lastig gevallen ziet niemand wat en kan je geen kant op. Ik heb het vermoeden dat er ook niks van een openbare wachtruimte in de stationspassages voor binnenlandse en Eurocity Direct-reizigers komt. Blijkbaar kan daar geen commerciële ruimte voor opgeofferd worden. Een deels doorlopende overkapping (bijvoorbeeld tussen de hoofdingangen boven de Minervapassage) was een mooi compromis geweest. Het gaat uiteindelijk gewoon om de centen en ik zou haast denken de hoop dat reizigers bij grote vertragingen dan maar hun heil in peperdure stationshoreca zoeken.
Het zijn mooie verhalen, maar ik vraag me wel eens af of de architecten in de winter (elke dag!) bij kou weer op het perron hebben gestaan. Met een sterke koude westenwind. Dat is geen pretje en geen internationale allure... Ik heb dat jarenlang ervaren....
Goed om de visie van de architecten te vernemen. Het verschil met St. Pancras toont het denkraam van de Britten, lees het bekende 'Fog in the Channell, the Continent is isolated.' Hier zijn we van hard werken en geld verdienen. Door de komst van ZUDO, waardoor meer kantoorgebouwen op Zuidas, zal een efficient station hard nodig zijn. Hoe meer groen hoe beter, plus wat eigentijdse Amsterdamse kunst. dat spreekt vanzelf.