skip to main content
Veel perronopgangen in nieuw station Amsterdam Zuid

Iedereen die met de trein of metro van en naar station Amsterdam Zuid reist (voor de coronacrisis wel te verstaan) herkent het. ‘s Morgens drommen veel te veel mensen samen bij de (rol)trappen om van de perrons af te komen. En aan het eind van de middag is het dringen om vanuit de passage de perrons op te komen. Die situatie is onveilig en voldoet bepaald niet aan wat trein- en metroreizigers prettig vinden. Het nieuwe station Amsterdam Zuid moet deze knelpunten wegnemen. De bestaande entree, de Minervapassage, wordt veel breder: zo’n 40 meter, tegen een meter of 12 nu. Bovendien komt er een tweede reizigerstunnel: de Brittenpassage, van 15 meter breed. Vanuit deze passages moeten reizigers zo’n 6 meter omhoog om een trein- of metroperron te bereiken. Deze opgangen – of ‘stijgpunten’ zoals ze in vaktaal heten – gaan het reizigers een stuk aangenamer maken. In iedere passage komen links en rechts opgangen naar de treinperrons en aan één kant een opgang naar ieder metroperron. De metro-opgangen komen aan de uiteinden van de perrons. Dat komt door de verplaatsing van de huidige metroperrons. Die liggen nu nog aan de oostkant van het station, maar over een aantal jaar precies tussen de Minervapassage en de nieuwe Brittenpassage in. De treinperrons daarentegen zijn veel langer. Daar komen de opgangen gelijkmatig verdeeld op de perrons uit.

Tekening van opgang metroperron, met (rol)trappen en lift bij elkaar

(Rol)trappen en liften

Bij het ontwerpen van de opgangen komt heel wat kijken. Natuurlijk is het belangrijkste uitgangspunt dat reizigers vlot en veilig van en naar de perrons kunnen. Dat was een puzzel binnen de beschikbare ruimte tussen de sporen, zegt Frank Bouwman, projectleider Architectuur en Bouwkunde van Zuidasdok. ‘Op de treinperrons kunnen de opgangen niet te breed zijn, want anders kunnen reizigers er niet langs lopen. Het lukte daardoor niet om trappen, roltrappen en een lift op de treinperrons te groeperen. Bij de metroperrons kan dat wel. Doordat de opgangen aan de uiteinden van de perrons komen, hoeven reizigers er niet langs te kunnen. Ondanks deze verschillen hebben alle opgangen in het nieuwe station dezelfde kwaliteit en uitstraling.’

Tekening van opgang treinperron, met (rol)trappen bij elkaar en de lift elders

Daglicht

Je verplaatsen in de reiziger is belangrijk bij het ontwerpen van een station. Een fraaie ontwerpvondst is de manier waarop reizigers op een natuurlijke manier hun weg vinden naar de perronopgangen: door middel van daglicht. Zowel de perronkap boven de perrons als de vloeren van de perrons laten ter hoogte van de opgangen licht door. ‘Licht is een beproefde manier om reizigers op een natuurlijke manier te laten bewegen van de passages naar de perrons’, zegt Bouwman. ‘Reizigers snappen dat ze naar het daglicht toe moeten.’

Zowel de perronkap als de perronvloer laat licht door

Glazen huizen

Op de perrons krijgen alle opgangen aan drie kanten een glazen wand. Zo ontstaat een glazen huis dat helemaal doorloopt tot aan de perronkap. Met dit idee sloegen de ontwerpers twee vliegen in een klap. ‘Ten eerste zorgen deze glazen gevels voor beschutting. Ze voorkomen windhinder voor reizigers en zorgen ervoor dat de opgangen vrij blijven van neerslag. Ten tweede vormen de gevels een verbinding tussen het perron en de perronkap. Dus kunnen we in de verticale stijlen van de gevels bijvoorbeeld kabels wegwerken voor verlichting of speakers.’ Maar het idee van de glazen ombouw zorgde ook voor een nieuw ontwerpvraagstuk: het onderhoud. Want hoe lap je de ramen aan de binnenkant, die zich in de nok gauw zo’n 10 meter boven de vloer van de passage bevinden? Om dit op te lossen hebben Bouwman en de zijnen zich laten inspireren door de Noord/Zuidlijn, waar het onderhoud bij een aantal stations ook vanaf grote hoogte moet plaatsvinden. ‘Daar zijn goede ervaringen opgedaan met abseilende schoonmakers. Wij hebben nu boven de opgangen in de perronkap een railsysteem ontworpen, waaraan onderhoudsmensen zich kunnen vastklikken zodat ze zwevend aan een kabel de boel schoon kunnen houden.’

Artist impression nieuwe passage

Nauwe samenwerking

Het ontwerpen van de opgangen tussen passages en perrons was meer dan een esthetische klus, zegt Bouwman. ‘Maar dat maakt het juist zo interessant. Het was bijvoorbeeld mooier geweest als de glazen ombouwen geen horizontale profielen zouden krijgen. Die worden immers vies, onder meer doordat het lievelingsplekken zijn van vogels. Maar omdat de ombouwen onderdeel zijn van de draagconstructie, hebben we toch voor deze horizontale profielen moeten kiezen. Het belangrijkste bij het ontwerpproces is dat vanaf het begin heel nauw wordt samengewerkt tussen architecten, constructeurs, installateurs, spoorontwerpers en beheerders. Zo hebben we er samen voor gezorgd dat de opgangen van het nieuwe station Amsterdam Zuid niet alleen functioneel zijn, maar er ook goed uitzien, comfort bieden, goed te onderhouden, en integraal onderdeel zijn van de perronkapconstructie.’

Dit is de tweede aflevering in een serie over het werk achter de schermen aan de vernieuwing van station Amsterdam Zuid. De eerste aflevering ging over het ontwerpen van looproutes. Station Amsterdam Zuid groeit uit tot het vijfde station van Nederland, na Amsterdam Centraal, Utrecht Centraal, Rotterdam Centraal en Schiphol Airport. Hoe verander je een streekstation in een volwaardig openbaar vervoerknooppunt?

Geef uw mening

Tim

Waar in het station komt de Eurostarterminal? Onder welk perron en komen er dan aparte perronopgangen voor de Eurostar?

Saskia Blaas, Zuidasdok

Dag Tim, als de internationale treinen 'over' Amsterdam Zuid gaan rijden is er een derde perron met twee extra treinsporen. In het project Zuidasdok zit de realisatie van alles wat nodig is voor dat vijfde en zesde treinspoor. De terminal zal naar alle waarschijnlijk aan de zuidzijde komen, bij het Mahlerplein. Maar over het precieze ontwerp en of er aparte perronopgangen komen, moet nog besloten worden.

MvdH

Hoe kan de Brittenpassage openen als de A10 nog niet in een tunnel ligt? Komt er een tijdelijk viaduct aan de zuidkant? En zal de voormalige parkeergarage aan de noordkant gebruikt worden als ingang?

Saskia Blaas, Zuidasdok

Dag M, de nieuwe Brittenpassage maken we in het talud waar de A10 nu op ligt. Vergelijkbaar met de Minervapassage. Als we de nieuwe passage in gebruik nemen heeft deze nog niet de definitieve entree. Aan de noordkant gebruiken we inderdaad dan de voormalige parkeergarage. Voor de definitieve entrees moeten eerst de snelwegtunnels gereed zijn.

Neiro

It's het nog zo dat beide A10 verlaagd komen te liggen? En krijgt richting Schiphol Airport tegen de tijd dat de metro ernaartoe gaat ook speciale wegwijzing?

Redactie

Beste Neiro, Ter hoogte van station Amsterdam Zuid komt de A10 inderdaad in tunnels te liggen. Anders is uitbreiding van het station niet mogelijk. Wat betreft de metro naar Schiphol: op dit moment is doortrekken van de Noord/Zuidlijn (metrolijn 52) geen onderdeel van het project.

A. van der Wal

Ziet er geweldig uit. Ik mis de termijn waar binnen eea gerealiseerd zou kunnen zijn.

Saskia Blaas, Zuidasdok

Dag A, we verwachten de nieuwe Brittenpassage over ongeveer 4 jaar te kunnen openen en dan starten we met de verbreding van de huidige passage.

mafatoe

Wordt de buitenkant dan schoongemaakt met robots zoals ook in Utrecht gebeurt met Kite robots?

Redactie

Beste Mafatoe, De buitenkant van de glazen huizen worden bij de trein schoongemaakt vanaf de perrons en bij de metro vanaf het spoor (wanneer er geen metro's rijden).

marjan stomph

het ziet er prachtig uit. Een vraag hoe orienteren mensen met een visuele beperking zich (met name slechtzienden) daa ris vast aangedacht vrijwilliger werkgroep wonen Clietenbelang Amsterdam

Redactie

Hoi Marjan, Daar is inderdaad aan gedacht. Voor reizigers met een visuele beperking krijgt elk perron één opgang met een geleidelijn.